Wydawnictwo – Instytut Ekspertyz Sądowych

Identyfikacja kryminalistyczna na podstawie języka pisanego

Listopad 25th, 2010 Wpisane w Kryminalistyka
Antoni Feluś
Identyfikacja kryminalistyczna na podstawie języka pisanego

2000, s. 103
ISBN 83-87425-36-2

NAKŁAD WYCZERPANY

Aspekt językowy w ekspertyzie pisma do dnia dzisiejszego nie jest dostatecznie wykorzystywany. Mimo, że w Polsce przed ponad sześćdziesięcioma laty zwrócił na niego uwagę H. Kwieciński w Grafologii sądowej , najstarszej polskiej monografii poświęconej zagadnieniom identyfikacji pisma ręcznego i fałszerstwa dokumentów, to do obecnej chwili w sposób należyty nikt go nie przedstawił, chociaż każdy zajmujący się ekspertyzą pisma problemu tego dotykał i na swój sposób ujmował.
W zainteresowaniach tych było więcej zapału, aniżeli faktycznych możliwości ze względu na brak przygotowania lingwistycznego. Do dnia dzisiejszego bowiem wielu prawników, a także kryminalistyków, nie może się pogodzić z faktem, iż większość zagadnień techniki kryminalistycznej wykorzystywanych w sferze prawa, na płaszczyźnie prawa rozwiązanych być nie może. Kryminalistyka jest nauką typowo interdyscyplinarną: na płaszczyźnie swoich zainteresowań stawia problemy, wypracowuje sobie właściwe metody i aparat pojęciowy, a równocześnie asymiluje najnowsze osiągnięcia prawie z każdej dyscypliny naukowej, bez których byłaby skazana na stagnację. Im więcej asymiluje z osiągnięć innych dyscyplin naukowych, tym wszechstronniej się rozwija i prawidłowo wywiązuje się z nałożonych na nią przez proces sądowy zadań. Przykładem bez precedensu może być tutaj fonoskopia, której konkretne osiągnięcia wywołane niegdyś jej szybkim rozwojem w Polsce stały się podstawą praktyki w ościennych państwach .
Także problem roli języka w ekspertyzie pisma jest zagadnieniem interdyscyplinarnym, osadzonym na pograniczu dwóch dyscyplin – kryminalistyki i językoznawstwa. Dotychczasowe zbliżenia są uwieńczone sukcesami, o czym świadczy przytoczona już fonoskopia, wykorzystująca między innymi elementy struktury języka – głoski, które ze względu na swój mierzalny charakter, stały się doskonałymi parametrami w identyfikacji głosu ludzkiego.
Ekspertyza pismoznawcza sukcesami takimi poszczycić się nie może, chociaż dotyczy tego samego problemu, z tą tylko różnicą, że fonoskopia jest zorientowana na komunikację ustną, natomiast pismoznawstwo na komunikację pisemną. W pierwszym przypadku podstawą w badaniach są akustyczne wartości głosek, w drugim – graficzne wartości liter; struktury bar-dziej złożone, z małymi wyjątkami, w obydwu przypadkach są identyczne. Chociaż obydwa sposoby komunikacji jako zjawisko językowe „korzeniami swymi tkwią w substracie psychologicznym i socjologicznym” , fonoskopia uchodzi niekiedy za „bardziej naukową”, obiektywną, nie budzącą wątpliwości, natomiast identyfikacja pisma, mimo że jest techniką kryminalistyczną bez porównania dużo starszą, w oczach wielu, do dnia dzisiejszego, ma coś z wróżbiarstwa .
Na tę nieprawidłową i zgoła błędną ocenę miało wpływ wiele czynników, z których najważniejszy to możliwość zastosowania aparatury pomiarowej do identyfikacji głosek. Pismoznawstwo na taką aparaturę, przynajmniej do dnia dzisiejszego, nie zdobyło się, aczkolwiek mierzalność właściwości graficznych ma swoją, i to wcale długą, historię . Genialna myśl – „poznać, to znaczy pomierzyć” – sformułowana przez Locarda czeka nadal w tym względzie na techniczne rozwiązanie.
Autonomiczność informacji uzyskanej wyłącznie na drodze analizy właściwości graficznych stała się przyczyną niedowładu informacji pochodzącej z właściwości lingwistycznych, mimo że „pismo jest jednym z dodatków do lingwistyki” , która w ostatnich czasach pod wpływem „medycyny, socjologii, psychologii, pedagogiki, fizyki stała się bardziej praktyczna i funkcjonalna” . Lingwistyka wraz z psychologią wytworzyły nową dyscyplinę – psycholingwistykę , badającą indywidualne użytkowanie języka w komunikacji ustnej i pisemnej. Z osiągnięć tych pismoznawstwo dotychczas nie skorzystało, nie wchłonęło tych wartości poznawczych, którymi pismoznawstwo jako technika zajmująca się identyfikacją autorów tekstów powinno się interesować. Stąd rodzi się problem roli języka w ekspertyzie pisma nie tylko ręcznego, lecz także maszynowego, a obecnie również sporządzanego komputerowo.
Wydaje się, że w ten sposób przedstawiony problem nie nasuwa jakichkolwiek dwuznaczności. Każdy z użytych tutaj terminów ma dzisiaj ściśle określoną wartość znaczeniową, „wyspecjalizował się” do tego stopnia pod wpływem prac teoretycznych, że bez oporu i zastrzeżeń zostanie przyjęty przez językoznawcę i kryminalistyka we właściwym rozumieniu.
W obiegowym języku wyraz „pismo” utożsamia się najczęściej z tekstem językowym zawierającym jakąkolwiek treść; w takim rozumieniu słowa różnica pomiędzy wyrazami „pismo” i „tekst” rzeczywiście zaciera się zupełnie. Są one wówczas zamienne. Ale nie o potoczne znaczenie przecież chodzi. „Pismo” jest tutaj potraktowane w znaczeniu „ciągu znaków literowych”, zgodnie z definicją przyjętą w pracach językoznawczych oraz kryminalistycznych i jako takie stanowi podstawę w badaniach zmierzających do identyfikacji człowieka w oparciu o indywidualne cechy tkwiące niewątpliwie w każdym graficznym wytworze ludzkim, który powstaje w toku czynności zwanej pisaniem.
Z natury swojej i społecznego przeznaczenia pismo jest ciągiem literowym zorganizowanym, jest odpowiednim systemem znaków i zarazem środkiem służącym do zakodowania odpowiedniej treści i przekazania jej odbiorcy.
Zorganizowane w odpowiedni sposób ciągi literowe są po prostu wyrazami, a więc podstawowymi jednostkami znaczeniowymi, które, łącznie z nor-mami gramatycznymi, stanowią język będący niczym innym jak tylko międzyludzkim środkiem porozumiewawczym – bezpośrednim w przypadku języka mówionego, pośrednim – w przypadku języka pisanego.
Ten ostatni język leży w sferze zainteresowań pismoznawczych zawężonych – z historycznego punktu widzenia – do badań identyfikacyjnych znaków graficznych , a w naszym wypadku do znaków językowych wchodzących w skład zakwestionowanych tekstów, które w codziennej praktyce stanowią przedmiot badań w ramach ekspertyzy pisma ręcznego lub maszynowego. W tak pojętym tworze nawarstwiają się trzy poziomy – graficzny, językowy i informacyjny, stanowiąc w całości wytwór tych samych ośrodków kory mózgowej poszczególnego człowieka , a zatem wytwór indywidualny – lustrzane odbicie sprawcy.
Materiał empiryczny zebrany w ciągu wieloletniej pracy, najpierw w Wojewódzkim Laboratorium Kryminalistycznym KWP w Krakowie, a później w Katedrze Kryminalistyki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, jest wystarczająco bogaty, aby można go było poddać analizie lingwistycznej w wymiarach potrzeb techniki kryminalistycznej, która w zasięgu nie tylko krajowym, odczuwa brak szerszych opracowań teoretycznych w tym przed-miocie

Przepraszamy, ale komentarze są obecnie wyłączone.