Wydawnictwo – Instytut Ekspertyz Sądowych

Hipnoza kryminalna

Listopad 25th, 2010 Wpisane w Kryminalistyka
Jerzy Siuta, Józef Wójcikiewicz
Hipnoza kryminalna

1999, s. 123
ISBN 83-902564-0-1

NAKŁAD WYCZERPANY

Hipnoza pozostaje zjawiskiem tajemniczym i kontrowersyjnym. Stereotypowe wyobrażenia o hipnozie eksponują bierność, uległość, utratę świadomości i kontroli u osoby zahipnotyzowanej.
Ten stereotyp hipnozy niewątpliwie wpływa na zachowanie osoby zahipnotyzowanej. Funkcjonowanie hipnozy w szeroko rozumianym procesie sądowym również odzwierciedla wszystkie społeczne uprzedzenia, stereotypy i przesądy. To właśnie jest przyczyną zabobonnego niemal lęku większości prawników przed hipnozą, którzy w imię ochrony praw i gwarancji uczestników procesu próbują wyeliminować hipnozę z postępowania karnego. Jednak stosowanie hipnozy w procesie nie narusza praw człowieka, czy gwarancji podejrzanego. Chodzi tu bowiem przede wszystkim o wartość diagnostyczną metody, a właściwie o wartość uzyskanych dzięki niej zeznań lub wyjaśnień.
Książka prezentuje najnowszy stan wiedzy w dziedzinie hipnozy kryminalnej, w tym również hipnozy kryminalistycznej, eksponując prawnokarne i kryminalistyczne aspekty hipnozy. Asumpt do jej powstania dały zarówno amerykańskie raporty na temat hipnozy sądowej z 1994 roku, jak i polskie kodeksy karne, obowiązujące od 1 września 1998 roku.
Pomimo że hipnoza w celach śledczych jest stosowana już od ponad półtora wieku, nie zdołano uzyskać zgody co do jej kryminalistycznej efektywności. Autorzy raportu Amerykańskiego Towarzystwa Hipnozy Klinicznej stwierdzają, że „Hipnoza może pomóc zwłaszcza w przypomnieniu sobie sensownych, emocjogennych zdarzeń (…) i w sytuacjach, kiedy wcześniejsze traumatyzujące wspomnienia są zakodowane w postaci wyobrażeń wzrokowych, a nie w formie słownej” (Hammond i in. 1995, s. 15). Natomiast autorzy raportu Amerykańskiego Towarzystwa Medycznego wątpią, by hipnoza umożliwiała uzyskanie użytecznych dla śledztwa informacji. Jednak i oni przyznają, że może ona pomóc niektórym osobom w przełamaniu niepamięci (American Medical Association, 1995).
Na podkreślenie zasługuje fakt, że w nowym kodeksie postępowania karnego, po raz pierwszy w polskim prawodawstwie, wspomniano o hipnozie. Kodeks zakazuje stosowania hipnozy w trakcie przesłuchania, ale nie zabrania posługiwania się nią przez biegłego, w trakcie wykonywania ekspertyzy.
Książka składa się z jedenastu rozdziałów, w których przedstawiono podstawowe informacje dotyczące funkcjonowania pamięci oraz procesu zapominania, rozważania na temat natury hipnozy, związanych z tym kontrowersji, a także nieporozumień, czy błędnych sądów dotyczących hipnozy i osoby zahipnotyzowanej.
Szczególnie ważne wydaje się tu podkreślenie, że hipnoza nie jest żadnym magicznym środkiem, którego zastosowanie otwiera dostęp do treści zapomnianych, i że nie jest prawdą, że osoba zahipnotyzowana nie kłamie. Dokładniejsze dane o wynikach laboratoryjnych badań nad efektywnością odpamiętywania w stanie hipnozy zawiera rozdział „Pamięć w kontekście hipnozy”.
Znaczną część książki, co jest zrozumiałe, stanowią rozważania dotyczące prawnych aspektów hipnozy. Opisano więc, i opatrzono licznymi przykładami, niebezpieczeństwa związane z hipnozą estradową, użycie hipnozy w celu skłonienia kogoś do popełnienia przestępstwa, a także sytuacje, w których hipnoza była stosowana wobec oskarżonych, ofiar przestępstw i świadków. Przedstawiono także, w jaki sposób wykorzystywana jest hipnoza w procesie anglosaskim i kontynentalnym, w tym również w procesie polskim.
Książkę zamyka rozdział, w którym autorzy przedstawiają alternatywne propozycje stosowania hipnozy w sprawach karnych.
Książka nasza jest pierwszą w polskiej psychologii i kryminalistyce monografią poświęconą złożonym zagadnieniom psychologiczno-prawnym dotyczącym stosowania hipnozy w sprawach karnych. Mamy nadzieję, że zainteresuje ona nie tylko psychologów i prawników, ale także szersze kręgi Czytelników. Będziemy bardzo wdzięczni wszystkim, którzy zechcą podzielić się z nami swoimi uwagami. Oczekujemy na nie zarówno w postaci elektronicznej (
upsiuta@cyf-kr.edu.pl lub jozef.wojcikiewicz@ies.krakow.pl), jak i tradycyjnej, pod adresami: Jerzy Siuta, Instytut Psychologii UJ, ul. Gołębia 13, 31-007 Kraków lub Józef Wójcikiewicz, Katedra Kryminalistyki UJ, ul. Olszewskiego 2, 31-007 Kraków.

Przepraszamy, ale komentarze są obecnie wyłączone.